تفاوت ژن و dna با کروموزوم

ابتدا کمی از علم ژنتیک بدانیم. ژنتیک شاخه ای از علوم پزشکی جدید است که به مطالعۀ ژن ها، به عنوان کُنِشگران اصلی سازنده و انتقال دهندۀ الگوهای وراثتی در ژنوم های موجودات زنده می پردازد. با درک هرچه بیشتر عملکرد ژن ها و تأثیرگذاری آنها بر سلامت انسان، دانشمندان قادر به شناسایی بسیار بهتر علل بیماری ها و در نتیجه تولید داروهای مؤثرتر هستند.

تفاوت ژن و dna،ژنوم چیست

تفاوت ژن و dna با کروموزوم

ژنوم چیست؟

ژنوم را می توان پکیج کاملی از تمام دستورالعمل های ژنتیکی یک موجود زنده به حساب آورد. اجزای تشکیل دهنده ژنوم سه قسمت است.

DNA : نوعی مولکول زیستی پایه است که دستورات ژنتیکی موجودات زنده را برای پردازش ارائه می کند.
ژن ها : مجموعه ای از DNA ها هستند که برای تولید پروتئین هایی خاص، کُد گذاری شده اند.
کروموزوم ها : ساختارهایی در درون سلول های زنده هستند که مجموعۀ ژن ها در داخل آنها قرار می گیرند.

ژنوم ها شامل تمام اطلاعات مورد نیاز برای ساختن یک اُرگانیسم بخصوص، و همچنین اجازه رشد و توسعه آن در آینده هستند. جالب اینکه حتی ویژگی های فیزیکی یک موجود زنده و نحوه عملکرد سلول ها، بافت ها و اندام های خاص را هم، ژنوم آن موجود تعیین می کند.

تفاوت ژن و dna،dna

تفاوت ژن و dna با کروموزوم

هر موجودی که به لحاظ بیولوژیکی زنده باشد دارای ژنوم است. انسان ها، گیاهان، حشرات، پرندگان، خزندگان، جهندگان، درندگان، جوندگان، چرندگان، انواع ماهی ها و آبزیان و حتی باکتری ها، همه و همه دارای ژنوم هستند. البته برخی از گونه های زیستی حاوی ژن های بیشتری در ژنوم خود، نسبت به سایر مخلوقات هستند.

مثلاً : هر ژنوم انسان در حدود ۲۰ الی ۲۵ هزار ژن را در خود جای داده است. یا مثلاً ژنوم باکتری ها که ساده تر است، فقط از یک رشته DNA تشکیل شده. نکته شگفت انگیزتر این است که با وجود ژنوم متمایز در هر گونۀ زیستی، حتی هر موجود زنده در آن گونۀ خاص نیز ژنوم منحصر به فردی برای خود دارد. به طور مثال هیچ دو انسانی وجود ندارند که ژنوم آنها دقیقاً یکی باشد. به همین دلیل است که هیچ دو مخلوقی در جهان دقیقاً و ۱۰۰% شبیه هم نیستند.

DNA دقیقاً چیست؟

دی اِن ای ( DNA ) مخفّف عبارت اسید دئوکسی ریبونوکلُئیک است. dna ها در واقع آجرهای سازنده ژن ‌های ما هستند. درون هر DNA یک کد شیمیایی ویژۀ زیستی و منحصر به فرد وجود دارد که تمامی عملکردهای زیست شناختی بدن موجودات زنده اَعَمِ از سوخت و ساز، ایمنی، رُشد، تکامل و …….را ناوبری و هدایت می کند. این کُد با آرایش خاص چهار ترکیب شیمیایی، معروف به بازهای نوکلئوتیدی شناخته می شود. این بازها عبارتند از :

 آدِنین (A)
 سیتوزین (C)
 گُوانین (G)
 تیمین (T)

ژن چیست

تفاوت ژن و dna با کروموزوم

ژن چیست؟

در واقع ژن ها مجموعه ای از DNA ها هستند که برای تولید پروتئین هایی خاص، کُد گذاری شده اند. ژن ها را می توان عامل اصلی انتقال وراثت دانست. هر موجودی دارای دو نسخه از هر ژن است که یکی از آنها به او ارث رسیده است. نسخه‌ ای که از والدین به شما ارث می‌ رسد تعیین کنندۀ خصوصیات زیادی است. اینکه چشمان شما قهوه‌ای یا آبی یا مشکی باشد، موی سر، قد، اندام و حتی زمینۀ بیماری ها…….همۀ اینها از نسخه وراثتی به شما رسیده.

تفاوت ژن و dna،کروموزوم

تفاوت ژن و dna با کروموزوم

جالب اینجاست که ژن های کُد گذاری شده فقط حدود ۱ تا ۵ درصد از ژنوم انسان و بسیاری دیگر از موجودات را تشکیل می دهند. مابقی ژنوم از dna های غیر کد گذاری شده ای به اسم “DNA های اضافی” تشکیل شده است. این نوع DNA ها پروتئین تولید نمی کنند، ولی مسئول تنظیم عملکرد صحیح ژن های کُد گذاری شده هستند.

و اما کروموزوم چیست؟

می توان گفت که ژن ها در قالب واحدهایی با نام کروموزوم بسته بندی می شوند. تمام ما انسانها دارای ۲۳ جفت کروموزوم هستیم که در مجموع می شود ۴۶ کروموزوم جداگانه. جای قرارگیری کروموزوم ها در هسته و مرکز هر سلول زنده بدن است. هر جُفت از کروموزوم ها شامل دو کروموزوم به نامهای X و Y هستند. اینها در جنسیت شما نقش مستقیم دارند و تعیین می کنند که شما مذکر باشید یا مؤنث.

dna،کروموزوم چیست

تفاوت ژن و dna با کروموزوم

از ۲۳ جفت کروموزوم در زنان، یک جفت کروموزوم XوX وجود دارد. در حالی که در مردان از ۲۳ جفت کروموزوم، فقط یکی Y و X است، و ما بقی X و Y هستند. ۲۲ جفت کروموزوم‌های دیگر اُتوزومال نامیده می‌شوند، که سایر اجزای بدن ما را همراه با عناصر دیگر تشکیل می دهند. البته ژن ‌های خاصی در این کروموزوم‌ها وجود دارند که ممکن است غالب یا مغلوب باشند !.

• اُتوزومال غالب به معنی این است که جهت بُروز یک صفت در مولود ( مثل : رنگ چشم یا زمینه بیماری سرطان در یک فرد ) تنها کافی است یکی از والدین آن صفت را داشته باشد.
• اما در اُتوزومال مغلوب برای ایجاد یک صفت خاص در مولود؛ هر دو والد باید آن صفت را در ژن خود داشته باشند.

گردآوری، ویرایش و نگارش : کاروک

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *